De Vocal Feedback Methode van Alfons Verreijt

Workshop tijdens BALK Totaal Vokaal Oost, Ulft, 13 november 2010

Een workshop die twee uur duurt, dat belooft wat. Voor wie zich minstens een beetje serieus met zingen bezighoudt, was deze worshop een niet te versmaden onderdeel van het festival. Het eerste uur gebruikte Alfons Verreijt om de theorie achter zijn methode uit te leggen. In het tweede uur kwam a cappella koor Kleinoot uit Zuidlaren naar voren om gecoacht te worden. In dit verslag beperk ik met tot de hoogtepunten uit Verreijts theorie.

Het werkt altijd verhelderend als je het 'nieuwe' dat je hebt bedacht vergelijkt met het bestaande. Traditioneel is er de Belcanto-methode - zo werken nog veel zangleraren die wat langer geleden zijn opgeleid. Deze methode is ontwikkeld voor de (klassieke) zang in de tijd dat de orkesten en concertzalen steeds groter werden, wat de zangers noodzaakte om steeds luider te zingen. Er is in deze periode - zeg maar grofweg de achttiende en negentiende eeuw - een klankideaal ontwikkeld dat gezien werd als het enige juiste. Maar waarom zouden we daar nog aan vasthouden in deze tijd, nu we met microfoons en verdere techniek kunnen werken om voldoende volume te bereiken? Er is zoveel méér mogelijk met de stem!

Inmiddels heeft de techniek ook in het onderzoek van de stem niet stilgestaan. Daardoor is er nu veel meer begrip van hoe de stem werkelijk functioneert. Methodes als EVTS en CVT zijn op zulke moderne inzichten gebaseerd. Toch kunnen deze methodes Verreijts goedkeuring niet in alle opzichten wegdragen. EVTS is volgens hem opgebouwd als een soort stappenplan, dat je bij wijze van spreken pas 'toestemming' geeft om te gaan zingen als je alle stappen hebt doorlopen. Dat is niet erg motiverend. CVT - de methode waar Verreijt zelf jaren mee gewerkt heeft - bevat volgens hem een aantal fundamentele fouten. Welke dat zijn, kwam helaas niet aan de orde. Al met al was het in elk geval voldoende voor hem om een eigen methode te ontwikkelen die zowel beter als eenvoudiger moest worden.

Ook andere aspecten van veel min of meer traditionele lesmethodes moeten het ontgelden: het oefenen van toonladders, bijvoorbeeld, heeft volgens Verreijt weinig te maken met het zingen van muziekstukken, en kan daarom beter achterwege blijven. Veelvuldig herhalen zonder veel bruikbare aanwijzingen is niet erg motiverend en houdt het risico in dat je verkeerde dingen aanleert. Nog erger is de manier waarop veel muziekleraren op hun leerlingen reageren, volgens Verreijt: ze staan daar als iemand die je - vanuit zijn of haar eigen muzikale smaak - beoordeelt, in plaats van te zeggen wat je het beste kunt doen. Dat (be)oordelen roept angst en spanning op, wat funest is voor vrij stemgebruik en voor het plezier in de muziek.

De Vocal Feedback Methode gaat uit van moderne inzichten in de werking van de hersenen. Daar immers moet al het leren plaatsvinden: het zijn je hersenen die je adem, tong, kaak, strottenhoofd en stemplooien besturen. Hersenen leren snel, en dat is zowel een voor- als een nadeel: doe je iets drie keer, dan heb je dat al aangeleerd. Dus ook een fout. Dat moet worden voorkomen, en wel door directe feedback op wat je doet. Dit kan via aanwijzingen van de leraar en via het terugluisteren van opnames van je vocale verrichtingen. Het principe is dan eenvoudig: probeer iets, luister naar de feedback, lukt het niet? Verander dan eerst iets en probeer het dan pas opnieuw. Lukt het wél, herhaal het dan enkele keren.

In de praktijk werkt de Vocal Feedback Methode met een aantal eenvoudige principes:

• je werkt aan een stuk dat je leuk vindt en graag goed wilt kunnen zingen;

• inzingen is maatwerk: het moet afgestemd zijn op de persoon en op het doel dat die wil bereiken;

• feedback is essentieel voor leren, dus je luistert veel naar je eigen verrichtingen; er is veel aandacht voor het leren waarnemen van wat er in je lijf gebeurt (proprioceptie);

• Vocal Feedback gaat uit van een eenvoudig stemmodel, Geen registers, maar een duidelijk waarneembaar en aantoonbaar verschil tussen zingen met compressie en zonder compressie.*

Nieuwsgierig geworden? Kijk op www.zangtechniek.nl voor meer informatie en leraren bij jou in de buurt. Misschien loop je straks na een paar lessen ook vrolijk twangend door het trappenhuis, net als Kleinoot na deze workshop. Veel plezier!

Karel Jurgens

Meer over de Vocal Feedback Methode: www.zangtechniek.nl