Inleiding

Het auteursrecht is ingesteld om ervoor te zorgen dat makers van creatieve producten, zoals componisten, schrijvers en beeldend kunstenaars, inkomsten kunnen vergaren met hun werk. Zonder dit recht zou het vrijwel onmogelijk zijn van een creatief beroep te leven. Dan zouden er niet veel boeken, films, kunstwerken en muziekstukken (enz.) meer verschijnen. Daarmee is het auteursrecht - en het respecteren daarvan - dus ook zeer belangrijk voor zangers van 'lichte' muziek.

 

Artikel 1 van de Auteurswet (1912)

Het auteursrecht is het uitsluitend recht van den maker van een werk van letterkunde, wetenschap of kunst, of van diens rechtverkrijgenden, om dit openbaar te maken en te verveelvoudigen, behoudens de beperkingen bij de wet.

 

Naast deze nationale wet gelden er drie belangrijke internationale verdragen op het gebied van het auteursrecht, waarbij ook Nederland is aangesloten: de Berner Conventie (1886), de Universele Auteursrecht Conventie (1952) en het in 1996 tot stand gekomen Auteursrechtenverdrag van de World Intellectual Property Organization. Dankzij deze verdragen kunnen Nederlandse auteurs in alle andere aangesloten (ruim 140) verdragslanden aanspraak maken op dezelfde auteursrechtelijke bescherming als de eigen onderdanen van de betreffende landen (en vice versa!).

In beginsel moet je dus volgens de wet betalen voor het gebruik van muziekstukken. Hierop bestaan uitzonderingen die voor de huidige praktijk bij koren minder relevant zijn. Wij gaan er voor de duidelijkheid daarom van uit dat in de meeste gevallen rechten verschuldigd zijn.

Bij BALK aangesloten koren en zanggroepen zijn onverminderd zelf verantwoordelijk voor het naleven van de wet. Daaronder valt uiteraard ook het respecteren van het eigendomsrecht van anderen, in dit geval het auteursrecht van componisten, tekstschrijvers en arrangeurs.

 

Ten gehore brengen

In de eerste plaats moeten koren uitvoeringsrechten betalen voor het ‘ten gehore brengen’ van muziek. In alle situaties (repetities, concerten) waarin muziek – anders dan in opdracht of op verzoek van derden – ten gehore wordt gebracht is toestemming van BUMA verplicht. Dit betekent ook dat het niet is toegestaan muziek zonder toestemming en betaling van een vergoeding aan BUMA op een website te plaatsen (zie Muziek op websites).

 

Korting op BUMA-afdracht voor leden BALK

BALK heeft met BUMA een collectief contract gesloten, waarbij BALK per aangesloten koorlid een bepaald bedrag aan BUMA betaalt. Dit wordt via de contributie van BALK verrekend met de aangesloten koren en zanggroepen. Deze regeling is aanzienlijk goedkoper dan rechtstreeks aan BUMA betalen en scheelt veel administratieve rompslomp. Onder dit collectieve contract vallen de rechten over het ten gehore brengen van muziekstukken, behorend tot het door BUMA beheerde repertoire, tijdens:

- repetities,

- door de koorvereniging zelf georganiseerde uitvoeringen,

- door of namens de landelijke organisaties georganiseerde festivals,

- een optreden binnen de gemeente waar het koor gevestigd is en waar geen geldelijke vergoeding tegenover staat.

 

Opgave uitgevoerd repertoire verplicht

Om de via de contributies geïnde bedragen eerlijk te kunnen verdelen onder de rechthebbenden, moeten koren met ingang van 1 januari 2009 bijhouden welk repertoire hoe vaak is gebruikt tijdens uitvoeringen. Daarbij moet onderscheid worden gemaakt tussen zelf georganiseerde en door derden georganiseerde uitvoeringen. Het eerdere voornemen om ook het muziekgebruik tijdens repetities verplicht te laten opgeven, heeft BUMA om praktische redenen laten vallen. Repetities dienen immers als regel ter voorbereiding van uitvoeringen.

De opgave moet gebeuren via een gebruiksvriendelijke interface op de website van BUMA/STEMRA.  Alle koren krijgen daartoe een schriftelijk verzoek met een unieke inlogcode. Deze opgaven vormen de basis voor de afrekening van BUMA  aan componisten, tekstdichters, bewerkers/arrangeurs en uitgevers van muziek.

 

Bladmuziek

Alvorens een koorwerk uit te kunnen voeren zal je over het stuk (muziek en tekst) moeten beschikken. Dat zal je moeten kopen bij de rechthebbenden: componist en tekstschrijver of hun erfgenamen of de uitgever aan wie de auteursrechten zijn overgedragen. Gebruik je een kopie van een ander dan maak je inbreuk op het auteursrecht! Er dient voor ieder koorlid een exemplaar aangeschaft te worden. Een gekocht exemplaar mag in beginsel niet vermenigvuldigd worden zonder toestemming van de rechthebbende. De toestemming zal meestal tegen betaling worden verleend.

 

Kopiëren van bladmuziek

Voor het innen van auteursrechten in geval een muziekwerk wordt gekopieerd, is in 1995 de Stichting Musi©opy opgericht. Sinds 2011 is Musi@opy overgenomen door STEMRA . De VNK is namens de aangesloten bonden in bespreking met STEMRA om tot een contract te komen voor additioneel kopiëren. Daaronder wordt volstaan dat voor een nieuw koorlid een kopie van het origineel wordt gemaakt i.p.v. het kopen van een origineel. Je mag wel een werkkopie maken als je ook een origineel hebt.


Bij het kopiëren van arrangementen en de gevolgen voor afdracht aan STEMRA zijn 2 situaties te onderscheiden:

1 De arrangeur heeft toestemming tot het maken van een arrangement en toestemming dit te verkopen (zgn. autorisatie)

 

Als het gearrangeerde stuk door de arrangeur is aangemeld bij BUMA/STEMRA om rechten te innen dan moeten gebruikers van een arrangement die additionele kopieën maken (o.m. werkkopie voor eigen gebruik, kopie  voor nieuw lid e.d.) hiervoor een licentie hebben van STEMRA. Of een stuk is aangemeld bij BUMA/STEMRA is na te gaan op de site van deze organisatie www.bumastemra.nl onder het kopje “catalogus”.

Geeft een arrangeur zijn geautoriseerde arrangement in eigen beheer uit, dan zal toestemming aan hem/haar moeten worden gevraagd en de eventuele afdracht voor het maken van kopieën aan de arrangeur moeten worden gedaan.

Een geautoriseerd arrangement heeft dezelfde status als een origineel muziekstuk.

 

2 De arrangeur heeft toestemming tot het maken van een arrangement, maar geen toestemming dit te verkopen.

 

Het arrangement mag alleen in kleine kring worden uitgevoerd. De arrangeur wordt wel door de opdrachtgever (koor) betaald, maar dat is een vergoeding voor zijn werk. De rechthebbende van het originele muziekstuk wordt ook rechthebbende van het arrangement. Vaak is een dergelijk arrangement ook terug te vinden in de catalogus van BUMA/STEMRA. In dat geval is voor het additioneel kopiëren een licentie van STEMRA nodig. Staat het arrangement niet in de catalogus dan hoeven in ieder geval geen rechten aan STEMRA te worden afgedragen, maar dan zal een overeenkomst met de rechthebbende moeten worden gesloten.

 

Kortom: indien je voor ieder koorlid een exemplaar originele bladmuziek, geautoriseerd arrangement of gelegaliseerd arrangement hebt en dit niet kopieert hoef je ook geen copyright te betalen!


Lenen en uitlenen

Wie auteursrechtelijk beschermd werk uitleent, is verplicht om hiervan een correcte opgave te doen aan de Stichting Leenrecht, en de vastgestelde vergoeding over uitgeleende werken te betalen. Dit geldt dus voor de uitlener en niet voor degene die leent. Het zelf raadplegen of lenen van beschermd werk in bijv. bibliotheken leidt dus niet tot verplichtingen, zolang men er geen kopieën van maakt.

 

Niet meer gebruikte originelen

Het is verboden om de originele bladmuziek die je niet meer op je repertoire hebt staan te verkopen of te verhuren. Je mag het wel om niet weggeven/in bruikleen geven.

 

Muziek op websites

BUMA/STEMRA vraagt aan iedereen die muziek openbaar maakt een vergoeding. In principe heb je vooraf toestemming nodig als je muziek op je website gebruikt. Dit geldt ook voor muziekwerken die op een beveiligde pagina voor de eigen leden worden geplaatst om te oefenen voor eigen repetities.

Handig is dat je niet per muziekwerk toestemming hoeft te vragen bij verschillende muziekauteurs. Bij BUMA/STEMRA kan in één keer toestemming worden verkregen namens al deze verschillende muziekauteurs.

 

Achtergrondmuziek op websites

De definitie van achtergrondmuziek is: muziek ter verfraaiing van een website, die op zichzelf de distributie of uitzending van muziek niet tot doel heeft. Muziek speelt een ondersteunende, niet-prominente rol. De muziekwerken of fragmenten mogen uitsluitend in streaming format aangeboden worden. Kortom: wanneer er op een website een muziekwerk direct begint met afspelen zodra bezoekers die website openen, is er al sprake van achtergrondmuziek. Maar ook wanneer er sprake is van het ter illustratie plaatsen van een muziekwerk of videobestand (waarin muziek is verwerkt) is er sprake van achtergrondmuziek op die website.

Het tarief bedraagt in 2012 € 330,- euro per website per jaar (exclusief de geldende btw). Het maakt daarbij niet uit of het om hele werken of fragmenten gaat en het is ongeacht het aantal muziekwerken.

 

Muziekfragmenten van eigen optredens

Muziekopnamen van eigen optredens vallen onder het tarief voor niet-bedrijfsmatig gebruik van achtergrondmuziek. Hiervoor gelden dus ook de BUMA-regels en -tarieven (zie hierboven).

 

Keuzemogelijkheid: wél of geen muziek op je site

Iedereen met beschermde muziek op zijn website ontvangt sinds oktober 2010 eerst een brief waarin de eigenaar van de website gevraagd wordt een licentie af te sluiten bij BUMA/STEMRA voor het gebruik van de muziek op zijn site. De eigenaar wordt ook de mogelijkheid gegeven om de muziek van zijn site te verwijderen. Wanneer hij dit aan BUMA/STEMRA aangeeft en de muziek wordt daadwerkelijk van de website gehaald, verstuurt BUMA/STEMRA geen factuur.

Meer informatie vind je in de BUMA-brochure digitale muzieklicenties (pdf, 418 KB)

 

Muziekfragmenten op YouTube

Youtube heeft eind 2009 een overeenkomst gesloten met BUMA/STEMRA, waardoor iedereen Youtube-links op een website mag plaatsen zonder hiervoor te hoeven betalen. Dat kunnen bijvoorbeeld zelf ingestuurde fragmenten van eigen optredens zijn.

 

Audio- en video-opnamen

Koren die opnamen willen uitbrengen op CD of DVD, moeten rekening houden met een derde variant van auteursrecht: de afdracht aan STEMRA m.b.t. de rechten voor vermenigvuldiging en verspreiding van muziekopnamen. Net als bij het middels een on-demand structuur op een website aanbieden van muziekwerken of videobestanden moet hiervoor een speciale overeenkomst worden gesloten.

N.B. BALK heeft m.b.t. audio- en video-opnamen géén collectieve afspraken gemaakt met STEMRA, omdat niet ieder koor cd/dvd-opnames maakt.

Voor meer informatie ga naar www.bumastemra.nl en klik op de diverse links onder de kop ‘Muziekgebruikers’.

 

Auteurswet en arrangeren

Ieder die een auteursrechtelijk beschermd muziekstuk wil arrangeren heeft daar in beginsel toestemming voor nodig van de rechthebbende (componist/tekstschrijver of uitgever).

Als die toestemming wordt verleend zal daarvoor een (klein) bedrag moeten worden betaald. In het algemeen mag het arrangement alleen worden uitgevoerd (daaronder valt ook het zingen op een repetitie!) door het koor waarvoor het wordt aangevraagd. Uitgeven van het arrangement mag alleen met toestemming van de rechthebbende (zgn. autorisatie)

Vaak is het een hele zoektocht wie de rechthebbende is. Goede hulp daarbij is de site www.bumastemra.nl. Ga daar naar catalogus, daar staan 2 miljoen stukken vermeld met de naam van de rechthebbende.

Als dan eindelijk gelukt is de rechthebbende op te sporen, wordt helaas niet altijd op een verzoek om te mogen arrangeren gereageerd. Hoe dan te handelen?

Onderscheid moet worden gemaakt of een muziekstuk wel of niet is uitgegeven. In het geval dat een muziekstuk is uitgegeven en niet op een verzoek tot arrangeren wordt gereageerd, kan er een arrangement worden gemaakt dat alleen in kleine kring wordt gebruikt. Wel zal in dat geval voor ieder koorlid een origineel aangeschaft moeten worden en mag de arrangeur niet zijn naam onder de bewerking zetten.

Als een muziekstuk niet is uitgegeven en de rechthebbende reageert niet op je verzoek om te mogen arrangeren, mag het niet worden bewerkt! Door het stuk niet uit te geven maakt de componist/tekstschrijver duidelijk dat hij het alleenrecht wil uitoefenen.

 

Al met al zijn de regelingen rond het Auteursrecht best ingewikkeld!

 

Delen: